Resmi Dil              : Rusça

Başkent                : Mahaçkale

Cumhurbaşkanı  : Mukhu Aliyev

Yüzölçümü           : 50.300 km2

Nüfus                     : 2.576.531

Din                          : Müslüman(% 90), Hristiyan ve Musevi (%10)

Farsça dağ kelimesi ile -istan ekinin birleşmesinden oluşan ve Dağ ülkesi veya Dağlık Ülke anlamına gelen Dağıstan, kavmi değil, coğrafi-topoğrafik bir kavramdır. Rusça'da da 'Dağlar Ülkesi' anlamında Strana Gor ifadesi kullanılmaktadır.

Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 20 Ocak 1921'de kuruldu. Dağıstan Parlamentosu Sovyetlerin yıkılmasından sonra 1991 de statüsünü yükselterek tam Cumhuriyete dönüştürdü. Dağıstan Cumhuriyeti 31 Mart 1992’de imzaladığı anlaşma ile Rusya Federasyonu'na dahil olmuştur.

 

Dağıstan, 41 bölge, 10 Şehir, 19 kasaba ve 694 kırsal okrugdan oluşuyor.

Agulskiy, Akhtynskiy, Akhvakhskiy, Akuşinskiy, Babayurtovskiy, Botlikhskiy, Buynakskiy, Çaradinsky, Dakhadayevskiy, Derbentskiy, Dokuzparinskiy, Gergebilskiy, Gumbetovskiy, Gunibskiy, Karabudahkentskiy, Kayakentskiy, Kaytagskiy, Kazbekovskiy, Hasavyurtovskiy, Khivskiy, Hunzahskiy, Kızılyurtovskiy, Kızılyarskiy, Kulinskiy, Kumtorkalinskiy, Kurahskiy, Lakskiy, Levaşinskiy, Magaramkentskiy, Nogayskiy, Novolakskiy, Rutulskiy, Sergokalinskiy, Şamilskiy, Suleyman-Stalskiy, Tabasaranskiy, Tarumovski, Tlyaratinskiy, Tsumadinskiy, Tsuntinskiy, Untsukulskiy

Mahaçkala (başkent), Buynaksk, Dagestanskiye Ogni, Derbent ,Izberbaş, Kaspiysk , Hasavyurt, Kızılyurt, Kızılyar ,Yujno-Sukhokumsk

 

Rusya Federasyonu'nun Avrupa'daki kesiminin güneyinde yer alan Dağıstan, Büyük Kafkas Dağları'nın kuzey yamacının en doğu ucundan 50.300 kilometrekarelik bir alanı kaplar. Güney ve batısı Güton dağında 3646 metreye, Bazardyuzu (Pazardüzü) Dağı'nda da 4480 metreye ulaşan Kafkas Dağları'nın ana doruk hattıyla çevrilidir. Doğusunda Hazar Denizi, kuzeyinde Kalmuk Özerk Cumhuriyeti, batı ve kuzeybatısında Çeçenistan ve Kuzey Kafkasya, güneybatısında Gürcistan ve güneyinde de Azerbaycan yer alır.

Dağıstan doğudan batıya 200, kuzeyden güneye 400 kilometre kadar bir uzunluğa sahiptir. Dağıstan’ın Hazar’daki kıyı uzunluğu 530 km ile Azerbaycan’dan daha fazladır.

Dağıstan Coğrafi açıdan beş bölgeye ayrılır.

Hazar denizi kıyısında bulunan Dağıstan’da çok farklı iklim koşullarını bir arada bulmak mümkün. Aşağı kesimlerde subtropikal iklim hakimken, yüksekliği 4000 metreyi bulan dağlık kesimlerde sert karasal iklim görülür.

 

Dağıstan büyüklüğüne kıyasla dünyanın en fazla etnik çeşitliliğe sahip bölgesidir.
1916 yılı sayımına göre Dağıstan’ın nüfusu 81 ayrı ulustan oluşurken bunlardan 32'si Dağıstan'ın yerli halkıydı.

Bugün Rusya Federasyonu’nda mevcut 180’den fazla etnik gruptan Dağıstan’da 102’sinin temsilcilerinin yaşadığı belirtilmektedir. Bunlardan 12’sine resmi millet statüsü verilmiştir.

Erkek nüfus 1,242,437 (% 48.2) iken kadın nüfus 1,334,094 (% 51.8)’dir.

Nüfusun 1,102,577 (% 42.8) ’si  şehirlerde, 1,473,954 (57.2%) kırsal alanlarda yaşamaktadır.

 

DAĞISTAN Cumhuriyeti’nin Nüfus Bileşimi - 2002

Dağıstan, "dağlar ülkesi" anlamına gelmektedir. Ülkenin adına yansıyan bu coğrafi yapı, 8 bin yıl öncesinde, halklar ve diller ülkesi Dağıstan'ın doğuşunu hazırlamıştır. Bu bölgedeki akraba milletler için tarihsel ve kültürel birlik bu kadar eskiye dayanır. Söz konusu birliğin temelinde bazı ortak özellikler yer almaktadır. Bunların içinde en önemlileri kültür, adet ve gelenek ile dindir. Tarihçiler, Dağıstan milletlerinin M.Ö. 6. yüzyılda Albanya Federasyonu içerisinde yaşadıklarını belirtirler. Bu çerçevede Dağıstanlıların, yaklaşık 8 bin yıl önce Albanya Devleti'nin çatısı altında ortak bir dil ve kültüre sahip oldukları söylenebilir. Albanya, bu günkü siyasi coğrafya düşünülecek olursa, Azerbaycan'ın kuzeyini, Dağıstan'ı ve tartışmalı olarak Çeçenistan'ı içine almaktadır. M.Ö. binli yıllarda Albanya'nın yıkılması, bölge halklarının, özellikle dış etkiler tarafından sık sık işgali karşısında dağlara çekilip dış dünya ile ilişkilerini kesmelerine ve bir nevi izolasyon sonucunda kendi bağımsız siyasal kurumlarını kurmalarına sebep olmuştur. Bu oluşumların doğal bir sonucu olarak, dillerin de yavaş yavaş birbirinden ayrılmaya başladığı ve sonuçta da bu günkü çeşitliliğin ortaya çıktığı ifade edilebilir. Bu günkü Dağıstan dilleri, bu ortak dilin; yani Alban dilinin kollarından oluşmaktadır.

Dağıstan dilleri, “Nakh-Dağıstan dilleri” olarak gruplanan Kafkasya'nın doğu kesiminde konuşulan Kafkas dilleri ailesine bağlı dil öbeğini oluşturur. İki ana kola ayrılır: Nahk kolu (Nakh dilleri) Çeçence, İnguşça ve Bats dilinden oluşur; Dağıstan kolu (Dağıstan dilleri) ise daha fazla çeşitlilik gösterir ve alt öbeklere ayrılır. Bunlar Avar-Andi-Dido, Lak-Dargi ile Lezgi öbekleridir. Bu öbeklere dahil dillerin başta gelenleri Avarca, Lakca, Lezgice ve Dargice'dir.

Fakat Kafkas dilerinden küçük grupların konuştuğu diller yok oluşa her gün biraz daha yaklaşırken; geniş kesimlerce konuşulan mahalli diller de Rusça’nın yok edici tehditi altında her geçen gün işlevsizleşmektedir.

Dağıstan Rusya ve Avrupayı Doğu’ya bağlayan avantajlı bir coğrafik konuma sahiptir. Dağıstan ekonomisi tarım ve endüstride uzmanlaşmış çok sektörlü bir sistemdir. Cumhuriyette çeşitli mülkiyetlerde 35.000 kurum ve işletme vardır. Piyasa ekonomisinde 100’den fazla banka, 13 sigorta şirketi, yabancı ortaklığında 35 ortak girişim ve diğer yapılar yer alır.
Başkent Mahaçkale’da uluslararası düzeyde bir havaalanı ve deniz ticaret limanı bulunur.
1990’lı yılların başında endüstri ve geleneksel çok sektörlü tarım gayrisafi yurtiçi hasılanın % 80’ini oluşturuyordu. Piyasa ekonomisine geçiş ile birlikte bu oran düşmüş ve bölgesel ekonominin diğer kesimleri gelişmeye başlamıştır. Cumhuriyet ekonomisinin sektörel yapısı şöyledir: endüstri % 24, tarım % 35, inşaat % 26, ulaşım ve iletişim % 5, ticaret % 9, diğer % 1.

TARIM

Toprak kıtlığına karşın, Dağıstan tarımsal açıdan da gelişmiş bir bölgedir. Kişi başına 1.9 hektar tarımsal arazi ve 0.3 hektar sulu tarım arazisi düşer. Temel hububatın yanı sıra hayvan yemi ve sebze yetiştirilir. Ana tarımsal dallar koyun besiciliği, bahçecilik ve bağcılıktır.
Koyunlar daha çok dağ çiftliklerinde beslenir. Kışın dağlarda yem kıtlığı olduğundan ovalara göçülür. Yazın ise koyunlar ve keçilerle dağlardaki geniş otlaklara çıkılır. Çoğu yerel olan 3 milyon küçükbaş hayvan vardır.

Bahçecilik ovaların yanısıra dağlık vadilerde de gelişmiştir. Değerli kültürler arasında şeftali, kayısı, erik, kiraz, vişne, ceviz, fındık, elma ve armut sayılabilir. Dağıstanlı araştırmacılar bu ürünlerin birçok çeşidini türetmişlerdir. Halen 30 bin hektar alanda bahçecilik yapılmaktadır.

Rusya’da sınırlı olan bağcılık, Dağıstan’da önemlidir. Rusya’daki bağların % 38’i ve bağcılık ürünlerinin % 45’i Dağıstan’a aittir. Bu ürünler esas olarak Kuzey ve Güney Dağıstan’ın ovalarında yetiştirilir.

 

ULAŞIM
Dağıstan’da ulaşım sistemi gelişmiştir: 465 km demiryolu, 300 km’si Federal standartta olan 85 bin km karayolu, Grozni- Baku anahattı dahil 535 km petrol ve doğal gaz boru hattı, havayolları ve suyolları.

Rostov- Baku anahat demiryolu ve Kafkas federal karayolu bu Cumhuriyet’ten geçer.
Mahaçkale’de yıl boyu donmayan, demiryolu bağlantılı ticaret ve balıkçılık limanları vardır. Limanda petrol yükleme tesisleri de bulunur. Politik haritanın değişmesiyle birlikte, Hazar Denizi uluslararası statüye kavuşmuştur. Dağıstan artık Hazar ile refah, stabilite ve aktif uluslararası işbirliği umudu içindedir. İtalyan şirketleri ile yeniden inşa edilen liman ve feribot taşımacılığının geliştirilmesi, Orta Asya ve Avrupa arasında sürekli bir yük taşımacılığı imkanı sunmaktadır.

1989 rakamlarına göre Dağıstan'da 600 orta dereceli okul, 27 meslek lisesi ve Dağıstan Devlet Üniversitesi'ne bağlı beş yüksek okul vardır.

Mohaçkale Dağıstan'ın kültür merkezidir. Şehirde Rus, Avar, Kumuk ve Laklar'a ait tiyatrolar, kukla tiyatrosu, filârmoni, Dağıstan Devlet Şarkılar ve Halk Oyunları Toplulukları, Dağıstan Devlet Lezginka Halk Oyunları Topluluğu, sinemalar, müzeler ve kütüphane bulunmaktadır.

Kuzey Kafkasya'nın en büyük bilim merkezi de Mahaçkale'dedir. Şehirde Rusya Federasyonu İlimler Akademisi'nin Dağıstan Şubesi, Lenin Üniversitesi, pedogoji, tıp, tarım ve teknoloji enstitüleri ve laboratuarlar bulunmaktadır. Mahaçkale'de Türk İşadamları tarafından açılmış ve sonra yerli idarecilere devredilmiş bulunan ve İngilizce eğitim yapan bir Özel Türk Lisesi de Dağıstan'ın eğitim sistemi içinde yerini almıştır.

Mevcut yasal düzenlemeler doğrultusunda Dağıstan' daki okullarda eğitim dili Rusça ve Dağıstan' daki en yoğun etnik grup olan Avarlara ait olan dil haftada 4 saat olarak öğrencilere okutuluyor.

Ayrıca bölgede yayın yapan radyo ve televizyonlarda da resmi dil olan Rusça kullanıyor.

 

• ABHAZYA CUMHURİYETİ
• ADIGEY CUMHURİYETİ
• ÇEÇEN (İÇKERİYA) CUMHURİYETİ
• DAĞISTAN CUMHURİYETİ
• GÜNEY OSETYA CUMHURİYETİ
• İNGUŞ CUMHURİYETİ
• KABARDEY-BALKAR CUMHURİYETİ
• KARAÇAY ÇERKES CUMHURİYETİ
• KUZEY OSETYA CUMHURİYETİ- ALANYA