Resmi Dil              : Rusça, Adigece 
Başkent                :  Maykop 
Cumhurbaşkanı  :  Aslan Tkhakushinov 
Yüzölçümü           :  7.600 km2 
Nüfus                     :  447 109 
Din                          : Müslüman, Hristiyan

"Adıge Özerk Oblastı", 27 Temmuz 1922'de Rusya SFSC'ne bağlı olarak kuruldu, ilk adı "Çerkes(Adıgey)" idi.

24 Ağustos 1922'de Adıgey (Çerkes), 13 Ağustos 1928'de de Adıgey Özerk Oblastı adını aldı.

İlk kuruluşunda yüzölçümü 2.660 km.kare, nüfusu 113.5 bin kadardı.

Bu nüfusun % 44.8'i Adıge (50.821), % 25.6'sı Rus (29.102), yönetim merkezi de, oblast sınırları dışındaki Krasnodar kentinde idi.

1936'da AÖO'nın toprakları genişletildi, yönetim merkezi de Maykop'a taşındı. Ama, genişleme ve Stalin'in Rusları ulusal bölgelere yerleştirme politikaları sonucu, Adıge oranı da % 20'ler düzeyine düştü, Rus oranı ise 1979'a değin % 70'ler düzeyinde seyretti (1939'da % 71.1;1970'de % 71.7). Daha sonra Adıge sayısı ve oranı yükselmeye, Ruslarınki ise düşmeye başladı.

Ekim 1990'da egemenlik kararı alarak cumhuriyet ilan eden AÖO, 3 Temmuz 1991'de Adıgey ÖSSC statüsüyle Rus Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSC) devlet yapısı içine alındı ve Aralık 1991'de statüsü yükseltilerek Cumhuriyeti oldu. Rusya Federasyonu’nun oluşturan federal cumhuriyetlerden biridir.

 

 

Adıgey Cumhuriyeti'nde, Adıge ve Rus dilli nüfusun siyasal temsil eşitliği ilkesine (paritet) dayanan yarı Başkanlık sistemi yürürlüktedir. Yasama organı olan AC Devlet Parlamentosu - Khase iki kanatlı ve toplam 54 üyelidir: Khase, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanları ile birlikte, 9 rayonun her birinin üçer üye ile temsil edildiği ve daha çok Adıgece konuşan üyelerin seçildiği 27 üyeli bir (üst) kanat; rayonların nüfuslarına göre temsil edildiği ve daha çok Rusça konuşan üyelerden oluşan 27 üyeli ikinci bir kanattan oluşur. (Alt kanat ya da temsilciler meclisi). Böylece çoğunluktaki Rus ve azınlıktaki Adıge nüfusun siyasal temsil eşitliği korunur.

Adige Cumhuriyeti Devlet Başkanı 5 yıl görevde kalır, daha önce seçilmek için Adigece ile Rusça'yı,ikisini birlikte bilme koşulu aranırken, daha sonra, Adige Cumhuriyeti Anayasası'nda yapılan bir değişiklikle, sadece Rusça bilmek yeterli sayılmıştır. Ardından Rusya Fedarasyonu'nda yapılan başka bir yasal değişiklikle, RF Devlet Başkanına,bir prosedüre göre devlet başkanını atama yetkisi verilmiştir. Nitekim,daha önce Aslan Carım ve Hazret Sovmen seçimle iş başına gelmişlerdir. Ama 13 Ocak 2007 'de görev süresi sona eren Hazret Sovmen'in yerine, A.Thakuşinov, RF Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından atanmış ve bu atama kararı AC Devlet Parlamentosu-Khase tarafından da onanarak, 13.01.2007 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiş ve böylece Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi rektörlüğünden gelen Prof.Dr.A.Thak'uşın, Adigey Cumhuriyeti 'nin atanmış Devlet Başkanı olarak göreve başlamıştır.

Bakanlar Kurulu, Parlamento dışından Devlet Başkanı tarafından atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Atamanın yürürlüğe girmesi için Khase onayı da zorunludur.

Yerel idari birimler ve belediye kuruluşları da Başkan'a ve Khase'ye, görev alanları dahilinde bağlıdır. Yargı, yüksek (Adalet Divanı) ve alt kademe mahkemelerden oluşur .

  

 

Adigey, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanlarıyla, yedi rayon birimine ayrılır.

Adıge köyleri de bulunan Tahtamukay , Tevçejsk, Krasnogvardeysk , Şogenovski ve Koşehablski ile ağırlıklı Rus nüfuslu Giaginski ve Maykopski rayonları.

Kentsel alan ve rayonlar, kendi içlerinde okrug (bucak) denilen daha küçük idari birimlere ayrılırlar. Bütün bu birimlerin kendi yerel meclis ve yürütme komiteleri (idare) bulunur.

 

Nüfus toplamı:447.109 (2002)

 

Kentli:234.900 (% 52.5)

Köylü:212.209 (% 47.5)

 

Erkek:208.109 (% 46.5)

Kadın:239.090 (% 53.5)

 

 

 

 

 

 

ADIGEY Cumhuriyeti Nüfus Bileşimi (2002)

Not: Nüfusu 1000’in altında olanlar “diğer” hanesine dahil edildi.

Adıgelere Stalin döneminde, çalışma kamplarına sürülme, hapis ve idamlar biçiminde terör uygulandı. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sırasında savaş ve Almanlara karşı sürdürülen partizan direnişleri sonucu yetişkin Adıge erkek nüfusunun çoğu (15 binden çok Adıge) yok oldu ve uzun bir süre toparlanılamadı. Almanlara karşı savaşta, eski Sovyetler Birliği içinde, koca cumhuriyet ve krayları da aşarak, nüfusuna göre en fazla şehit veren ve en çok da Sovyetler Birliği Kahramanı çıkaran bölge, küçücük Adigey'dir, Adigelerdir.

1990'larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düşmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve işsizlik süreci yaşanmış, 1989-2003 yılları arasında 123.900 kişi iş aramak üzere Adigey dışına göç etmiş, devletçe yeni yapılan ve boşalan devlet konutlarına yerleştirilmek biçiminde desteklenen, çoğu emekli ve Adıge kökenli olmayan 155.400 kişi getirilerek, Maykop kenti ve Tahtamukay rayonu başta olmak üzere Adigey'e yerleştirilmiş, böylece AC'de büyük bir Rus nüfus çöküşü ya da Adıge nüfusunun AC'nin geleceğini belirleyici bir orana ulaşması önlenmiştir.

Kuzeybatı Kafkas ya da Abhaz-Adıge dillerinden biri olan Adıgece,doğu (dağ) ve batı (ova) biçiminde iki kola ayrılmaktadır: Doğu kolu "Kabartay" adını taşır ve dört lehçeye ayrılır.

 

 

Dağlık güney bölümü dışında toprağın tamamına yakını tarıma elverişlidir. AC'nin verimli tarım toprağı ve zengin ormanları (% 40) vardır, sulama yapılır, mısır, buğday, ayçiçeği, şeker pancarı, çay, tütün yetiştirilir, Kuban Irmağı boyunda pazara yönelik sebze, ayrıca gül üretimi önemlidir. Zengin petrol ve doğal gaz yatakları vardır. Sanayi Maykop merkezinde yoğunlaşmıştır: tarıma dayalı sanayi,kereste, mobilya, parfümeri, Giaginsk'te bir şeker fabrikası, vb. bulunur.

Maykop'ta yıllık yağış miktarı 690 mm kadardır. Yıllık sıcaklık ortalaması Ocak ayı -2 derece, Temmuz ayı +22 derece, Nisan ayı +10 ve +11 derece, Ekim ayı değerleri de +17 ve +25 derece arasıdır. Maykop kenti ve çevresi kaplıcalar ve termal tesisler yönünden zengindir, özellikle hasta ve emeklilerin rağbet ettiği bir dinlenme ve tedavi merkezi konumundadır.

1990'larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düşmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve işsizlik süreci yaşanmıştır.

Adıge yazısı,1927'den önce Arap, 1927 - 1937 arası Latin harflerini kullanmış,1937'den bu yana da Kiril (Rus) alfabesini kullanmaktadır.

Maykop'ta bir müze, 4 tiyatro, Adıge dilinde bir edebiyat dergisi (Zeqoşnığ,üç ayda bir) ve bir resmi gazete (Adıge maq,haftada 5 gün), RF merkezine bağlı Rusça ve Adıgece radyo ve tv yayını vardır. Diasporanın internetten Adıgece radyo ve tv yayınları da sürmektedir (İsrail Kfar-Kama'dan 24 saat yayın yapan "Nafna" internet radyosu,vd).

 

Başkent Maykop'taki çeşitli kültürel kurum ve kuruluşlar arasında Adıge Devlet Üniversitesi ile Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi RF'de aranan eğitim kurumları arasındadır.

 

Adıgeler arasında kökü çok eskilere, Milat öncesine dayanan destan ve söylenceler vardı, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze getirilen ve önemli bir bölümü kaydedilen bu söylentiler içinde "Nartlar" destanı en geniş yeri tutmaktadır (Son baskısı 8 cilt). Destanın ana kişileri bilge kadın Setenay-guaşe ile onun taş içinden doğan oğlu Savsırıko ya da Sosrıko'dur.

Bazı parçaları besteli şarkılar biçiminde söylenen Nart destanı dışında, "Aydemirkan" destanı ve "Hathı Oğlu Koç'as" vb şarkı ve anlatılar da ünlüdür.

Adıge müziği çok sesli olup, toplantılarda korolar eşliğinde söylenirdi. Ozanlara "vısak'o", şarkıcılara "veredao",oyuncu ya da dansçılara "geguak'o", her türlü danslı eğlentiye "gegu",oyunları yöneten kişilere "hatiyak'o" ya da geguak'o, şarkılara vokal eşlik etmeye de "jıv" denirdi.

Adıgelerin "Geguak'o-Vısak'o kuph'er" adı verilen gezici ve profesyonel sanatçı toplulukları vardı. Bunlar "şık'epşıne","epepşıne" (saz),"kamil" ve "bjamıy" (kaval ve flüt) vb gibi halk enstrümanlarını kullanırlardı. Bu çalgıcılar ve ozanlar, en önde, marşlar çalarak ve şarkılar söyleyerek savaşlara katılır, savaşçıları yüreklendirir, savaşta gördükleri her şeyi şarkılarında dile getirirlerdi. Bu şarkıcı gruplarının kalıntıları, Türkiye'de 1950'li yıllara değin varlıklarını sürdürmüşlerdir.

 

Maykop'ta MÖ III. binyılına ait Veş'ade ya da Maykop höyüğünden (tümülüs) taş ve altından yapılma, dünya kültür ve arkeolojisinde yer bulan 4.500 yıllık Meot heykel ve eşyaları çıkarılmıştır. Yine Maykop'ta bulunan Maykop Taşı üzerindeki yazının yorumundan, 3.300 yıl önce şimdiki Maykop yerinde bir Meot (Adıge) kenti bulunduğu anlaşılmaktadır.