Bu gün Rusya Federasyonu genelinde ortalama 25 milyon müslüman bulunmaktadır. Bu müslümanların bağlı bulundukları üç farklı müftülük birliği vardır. Federasyon tarafından üçü de ayrı ayrı olarak tanınmakta, devlet protokol ve toplantılarında üçü de ayrı davet edilmektedir. Bunlar:
- Kuzey Kafkasya Islam Koordinasyon Merkezi
- Sovyet Mufti Rusya
- Sentralnoya Duhovnaya Upravleniya Russiya
Bu birlikler Türkiye’de yanlış olarak sanki müftülüklerin üstünde bir resmi yetkili organ gibi bilinmektedir. Nitekim Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı’da 2008 yılında Sovyet Müftüler Konseyi ile bir anlaşma imzalamıştır. Ancak daha sonra bu birliğin cumhuriyetlerdeki dini idarelerle her hangi bir organik bağı bulunmadığı anlaşılmıştır. Moskova duruma göre her üç birliği de muhatap almaktadır. Bazen biri bazen diğeri ön plana çıkartılmaktadır. Diyanet işleri Başkanlığı da bugün benzeri bir siyaset izlemeye başlamıştır. Hem birliklerle hem de cumhuriyetlerle doğrudan ilişki kurmaya çalışmaktadır.
Bu birlikler kendilerine bağlı bulunan cumhuriyetlerin dini idarelerine talimat veremezler. Ancak tavsiye niteliğinde kararlar alabilirler. Rusya’da genel bir İslami merkez bulunmadığından ve Moskova’nın kolayına böyle geldiği için bu birlikleri tanımaktadır. Bu birlikler de hem kendi bölgelerindeki hem de Rusya’daki Müslümanlar adına açıklamalar yapmaktadırlar.
KUZEY KAFKASYA İSLAM KOORDİNASYON MERKEZİ
Kuzey Kafkasya İslam Koordinasyon Merkezi’ne Kuzey Kafkasya Cumhuriyetleri ve Kalmuk Cumhuriyeti baglıdır. Bu Cumhuriyetler:
- Adige Cumhuriyeti ve Krasnodar Bolgesi
- Karacay Cerkes Cumhuriyeti ve Stavropol Bolgesi
- Kabardey Balkar Cumhuriyeti
- Osetya Cumhuriyeti
- Ingusetya Cumhuriyeti
- Çeçenistan Cumhuriyeti
- Dagistan Cumhuriyeti
- Kalmukya Cumhuriyeti
Bu sekiz cumhuriyetin oluşturdukları müftüler her üç yılda bir kendi aralarından baş müftülerini seçerler. Şu an Baş Müftü Karaçay Çerkes Cumhuriyeti müftüsü İsmail Berdiyev’dir. Berdiyev bu göreve üçüncü dönem için 2009 Mayıs ayında yeniden seçilmiştir.
SOVYET MÜFTİ RUSYA (RUSYA MÜFTÜLER KONSEYİ)
Sovyet Mufti Rusya, Ravil Gaynuddun müftülüğü altında hizmet vermektedir. Bağlı bulunan bölgeler:
- Moskova Bölgesi
- Tataristan Cumhuriyeti
- Noviy Novgorod Bölgesi
- Saratov Bolgesi
- Tümen Bölgesi
- Celabinsk Bölgesi
- Penzinskaya Bölgesi
- Udmirtiya Bölgesi’dir
SENTRALNOYA DUHOVNAYA UPRAVLENİYA RUSSİYA (RUSYA RUHANİ İDARE MERKEZİ)
Sentralnoya Duhovnaya Upravleniya Russiya Müftülüğü ise Talgat Tacuddin başkanlığında aşağıdaki cumhuriyet ve bölgelere hizmet vermektedir:
- Baskirya Cumhuriyeti
- Rostov Bolgesi
- Sentpetersburg Bolgesi
- Volgograd Bolgesi
- Astrahan
- Ulyanavsk Bolgesi
- Arenburg Bolgesi ve
- Omsk Bolgesi
DİNİ İDARELERİN KURULUŞ BİÇİMLERİ HİYERARŞİK YAPILARI, GELİR KAYNAKLARI, YETKİLERİ
a) Kuruluş: Cumhuriyetlerin dini idareleri aslında kuruluş prosedürü itibariyle Türkiye’de kurulan dernek yapılarına benzemektedir. Rusya kanunlarına göre yeterli sayıda kişi bir araya gelerek bir dini idare kurmak istediklerini resmi makamlara yazılı bir şekilde ileterek dini idareyi kurmuş oluyorlar. Daha sonra bu idareye üye olan ve oy kullanma hakkına sahip olanlar bir araya gelerek din idaresi başkanını seçiliyor. Daha sonra onay için cumhuriyetin yetkililerine sunuluyor. Bazı cumhuriyetlerde ise imamlar kendi aralarında baş imam seçmekte (Türkiye’deki muadili ilçe müftüsü), bu başimamlar da başkan (müftü) ı seçmektedirler. Seçimler beş yılda bir yapılmaktadır.
b) Hiyerarşik Yapıları: dini idarelerde başkanın (müftü) bir ya da iki yardımcısı bulunur. Ayrıca çalışan memurlar da bulunabilir. Cami imamlarıyla hukuken bir ast üst ilişkisi bulunmamaktadır. İmamlık çoğu yerde ücretsiz Allah rızası için yapılan bir görevdir. Birçok yerde de sürekli imam bulunmadığı için cemaat olunduğunda biri imamlık yapmaktadır. Genel olarak imamların özel bir imam eğitimi bulunmamaktadır. Cemaatin içerisinden dini bilgisi en çok olan imam seçilmektedir. Bazı cumhuriyetlerde yavaş yavaş imamlara maaş ödenmeye ve camilerin sürekli açık ve faal tutulmasına çalışılmaktadır.
c) Gelir Kaynakları: Devlet resmi olarak din işlerine karışmadığı için dini idareler devletten herhangi bir yardım almamaktadırlar. Gelir kaynakları cenazelerde imamlara ödenen paralar ve camilerden ya da dışarıdan toplanan yardımlardır.
d) Üst Birliklerle İlişkileri: Üst yapı olarak kurulmuş her üç birliğin de kuruluş prosedürü diğer cumhuriyet dini idarelerin kuruluş prosedürüyle aynıdır. Birkaç dini idare bir araya gelerek bir birlik kurmuştur. O birliğe girmek istemeyenler başka bir birlik kurmuşlardır. Dini idarelerle bu birlikler arasında hiyerarşik bir yapı bulunmamaktadır. Aldıkları kararlar tavsiye niteliğindedir.
e) Moskova ile İlişkileri: Rusya’da laik bir uygulama olduğundan devlet din işlerine karışmamaktadır. Bunun yansıması olarak devlet dini idarelerin nasıl çalıştığına nereden para bulduğuna “resmi olarak” karışmamaktadır. “Sadece” mali olarak paraların nasıl harcandığı denetime tabidir.
f) Yetkileri: Dini idareler imamları atamakta, görevden alabilmektedir. Ancak bir çok yerde imamlara maaş ödenemediği için ya imam bulunamamakta ya da camiler faal olamamaktadır. Camilerde toplanan paralar dini idareye gönderilmektedir. İmamların da dini idare başkanını (müftüyü) seçme hakları bulunmaktadır.
|
